Belgische vluchtelingen

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog trokken op 4 augustus 1914 Duitse troepen België binnen om vanuit het noorden Frankrijk binnen te vallen. Het Belgische leger verzette zich daartegen, daarbij ondersteund door met name Britse legereenheden. Zware gevechten er vonden plaats, vooral rond Luik, Leuven, Antwerpen en in Ieper en directe omgeving. Grote delen van de burgerbevolking ging op de loop om aan de gewelddadigheden van de oorlog te ontkomen en weken uit naar onder meer Nederland.

Meer dan 1 miljoen Belgen trokken in het najaar van 1914 de grens over naar het neutrale Nederland en werden daar zo goed en zo kwaad als het ging opgevangen in een land met niet meer dan 6 miljoen inwoners. Op zeer korte termijn moest een redelijk ingewikkelde logistiek operatie op gang komen om te zorgen voor voedsel, onderdak en vervoer van de vluchtelingen naar de haastig aangelegde tijdelijke onderkomens door heel Nederland heen. Tegen het einde van het jaar gingen weer veel van de vluchtelingen terug naar België, maar meer dan ongeveer 100.000 van hen bleven gedurende de gehele oorlogsperiode in Nederland.

Publicatie: Hoop van toekomst; Belgische Vluchtelingen in Nederland

Over de vlucht naar Nederland en de periode aldaar is een publicatie verschenen onder de titel ‘Hoop op toekomst’, inhoudende een beschrijving over de communicatie tussen de Belgen zelf en een DVD. De DVD laat voor het eerst het gehele verhaal van de Belgische vluchtelingen zien met uniek authentiek filmmateriaal afkomstig van het Eye Filmmuseum te Amsterdam over de periode 1914-1918. Onder regie van Leo van Maaren wordt in de film “Hoop op Toekomst” de geschiedenis van de Belgische vluchtelingen in Nederland zowel vanuit Belgisch als uit Nederlands perspectief beschreven. 

Bij de totstandkoming van de film, werkten van Belgische zijde Piet Chielens en Annick Vandenbilcke van het Flanders Fields Museum in Ieper en Michael Amara van het Rijksarchief te Brussel mee. Van Nederlandse zijde werkten onder meer Wim Klinkert (Universiteit van Amsterdam – auteur van Nederland Neutraal) en Martin Kraaijestein (Erasmus Universiteit) mee. In de film wordt de wereld van de vluchtelingen opnieuw tot leven geroepen door middel van persoonlijke documenten en verhalen van nabestaanden. Als bonusmateriaal zal op de DVD het authentieke filmmateriaal van de Vluchtoorden Gouda en Uden in zijn geheel worden geplaatst en toegelicht.

Het boek gaat over de communicatie die de Belgen met elkaar in de diverse vluchtoorden voerden, via de zogenaamde ‘kampkrantjes’ en is samengesteld door Ingeborg Kriegsman. Deze krantjes werden door de bewoners van de vluchtoorden zelf geschreven, geredigeerd en uitgegeven. Daarin verschenen enkel bijdragen van de vluchtelingen zelf, en die gingen over allerlei onderwerpen die hen interesseerden, of waar ze zorg over hadden. Steeds terugkerende rubrieken daarin waren dan altijd weer de berichten van het Belgische front en van hun in België achtergebleven familieleden, of over de scholing van de kinderen, de contacten met de kerk en activiteiten over hoe men zich dagelijks bezighield, zoals sport, handwerkactiviteiten, e.d. Ook kregen kunst- en filosofische onderwerpen de nodige aandacht. Het boek geeft al dat soort artikelen weer. Soms spreken deze voor zichzelf, maar soms was het ook nodig de achtergrond te belichten die tot deze artikelen hebben geleid.

Deze uitgave heeft tot doel om in deze herdenkingsperiode van de ‘Grote Oorlog’ (2014-2018) het verhaal van de Belgische vluchtelingen, zoals zij die hebben beleefd, onder de aandacht te brengen en daarmee niet alleen een stuk culturele geschiedenis te verwoorden, maar ook om de huidige Belgische nazaten inzicht te geven in hoe hun voorouders die wereldoorlog in dat andere land hebben ervaren en hoe lastig het was om zo’n lange tijd in een vreemde cultuur te moeten vertoeven. De namen van personen, die in het boek vermeld worden, zijn authentiek en wellicht herkenbaar voor velen in België.

Niet in het minst is deze uitgave ook bedoeld om de problematiek van de huidige ‘vluchtelingen’ onder de aandacht te brengen. Toentertijd bleek het mogelijk om – hoe moeilijk en vaak ook hoe inadequaat  het ook ging – met een bevolking van slechts zes miljoen toch een miljoen oorlogsvluchtelingen onderdak te bieden. Dit besef kan misschien voor onze huidige generatie een begin zijn om wellicht wat genuanceerder over het vluchtelingenprobleem van vandaag te oordelen.

Het boek en DVD is uitgebracht bij Uitgeverij Davidsfonds in België en WBOOKS in Nederland (info@wbooks.com) en is aldaar of inde reguliere te bestellen boekhandel te bestellen. Het ISBN nummer is 978-90-5908-720-0.

Database

Onder deze rubriek zal ook worden ondergebracht een database van de Belgische vluchtelingen die na 1915 in Nederland verbleven. Op dit moment zijn diverse delen van databases, namenlijsten  en Excel-sheets bij diverse organisaties in Nederland ondergebracht. Gezien de belangstelling van de nazaten van Belgische vluchtelingen wordt een poging ondernomen al deze gegevens nu op deze SSEW-website bijeen te brengen in één database. Dit gebeurt in zeer nauwe samenwerking met de Vlaamse genologische vereniging ‘Familiekunde Vlaanderen’. Het plan is om tegen het einde van 2016 de databank gereed te hebben en deze op de website te kunnen plaatsen van zowel die van ‘Familiekunde Vlaanderen’ als de van de SSEW.

overzicht: