Verslag SSEW studiedag op 9 november 2012

Door Eric R.J. Wils

Op vrijdag 9 november jl. organiseerde de SSEW weer in samenwerking met de Erasmus School of History, Culture and Communication (Erasmus Universiteit) uit Rotterdam voor de tweede keer dit jaar een studiedag. Evenals in mei jl. kon de Erasmus Universiteit niet zelf de gastheer zijn en moest de bijeenkomst wederom plaatsvinden op een vervangende locatie en wel in het Sociaal-Cultureel Centrum ‘De Twee Marken’ te Maarn.

Rond de 85 personen, inclusief genodigden en inleiders, hadden de weg weten te vinden naar deze nieuwe locatie voor het bijwonen van de door Henk van der Linden georganiseerde studiedag. Jos van Raan had gezorgd voor een kleine fototentoonstelling in de zaal met foto’s van gemobiliseerde Nederlandse militairen en Belgische vluchtelingen op de Veluwe. De vaste dagvoorzitter professor Hein Klemann was helaas verhinderd en werd vervangen door Martin Kraaijestein, die dus weer terug was in zijn oude vertrouwde rol als dagvoorzitter voordat Klemann dit overnam. Hij zorgde ervoor dat het programma met de vijf sprekers, onderbroken door een koffiepauze en lunch, keurig op tijd verliep.

Na het welkomstwoord sprak de SSEW-voorzitter Anton Kruft de aanwezigen toe, waarbij enige plannen met betrekking tot de 100-jarige herdenking van de Grote Oorlog werden toegelicht. Die oorlog staat momenteel genoeg in de belangstelling zodat twee studiedagen per jaar haalbaar zijn. En, met dank voor het vele verrichte werk van de website-medewerkers, werd de vernieuwde SSEW-website (http://www.ssew.nl/) gedemonstreerd.

Voor de lunch spraken achtereenvolgens:

(1) Hans Andriessen over ‘Het Vredesverdrag van Versailles en de problematiek bij het tot stand komen daarvan’. Ingegaan werd op de laatste fase van de oorlog nadat Duitsland begin oktober 1918 om een wapenstilstand had gevraagd. Het door generaal Erich Ludendorff later die maand geopperde plan, om zich terug te trekken op een verdedigingslinie en door te vechten tot in 1919, had kans van slagen gehad. Ook de geallieerden waren oorlogsmoe en een verwoede Duitse verdediging had mogelijk tot een evenwichtiger wapenstilstand en vredesverdrag geleid. Voor wie hier meer over wil weten, kan nog altijd het door Hans Andriessen geschreven boek De Mythe van 1918 aanschaffen.

(2) Corstiaan Prince over ‘De luchtoorlog boven het westelijk front, 1914-1918’. De geboorte van het luchtwapen werd uiteengezet vanaf het prille begin met luchtverkenningen, gevechten boven de fronten om de controle van het luchtruim te verkrijgen tot het bombarderen van steden zoals Londen. En natuurlijk werd ingegaan op de nieuwe helden, de azen van de luchtoorlog, zoals Manfred von Richthofen en René Fonck. Piloten die vele vijandige vliegtuigen hadden neergehaald.

(3) Geert Jan Mellink over ‘Anthony Fokker in Schwerin 1913 – 1919’. De carrière van de vliegtuigbouwer Fokker werd toegelicht, begonnen in 1911 te Haarlem met de Spin. Fokker vestigde zich vanaf 1913 in Duitsland en had naast een werkplaats ook een vliegschool. Het uitbreken van de oorlog in augustus 1914 zorgde voor ‘booming business’. Met de installatie van een mitrailleur die door de propeller kon schieten, bezorgde Fokker de Duitsers een overwicht in de luchtoorlog. En de aan het einde van de oorlog gebouwde Fokker D.VII gaat door voor het beste jachtvliegtuig van de oorlog. Na het ondertekenen van de wapenstilstand keerde Fokker met zijn vliegtuigen terug naar Nederland.

De luchtoorlog kreeg met bovenstaande twee voordrachten dus ruimschots aandacht. In het interbellum zijn twee speelfilms opgenomen met uitgebreide nagespeelde luchtgevechten, waaraan piloten uit de oorlog hebben meegewerkt. Op YouTube zijn de films ‘Dawn Patrol’ (http://www.youtube.com/watch?v=u96jmZYQcb8) en ‘Hell’s Angels’ (met Portugese ondertiteling, http://www.youtube.com/watch?v=C4OybVbIYGE) NIET MEER TE ZIEN.

Na de lunch spraken achtereenvolgens:

(4) Ron Blom over ‘Henk Sneevliet en de onrust onder de soldaten en matrozen in Nederlands-Indië, 1914 – 1919’. In 1913 vertrok de linkse activist Sneevliet naar Nederlands-Indië om daar door te gaan met het verkondigen van de socialistische heil. Hij stond mede aan de wieg van wat later de communistische partij van Indonesië zou worden. Maar in zijn eerste Indische periode speelde hij een grote rol in de matrozenbond die de harde levensomstandigheden van de matrozen probeerde te verbeteren. De eisen van de soldatenbond liepen hieraan parallel. In de tweede helft van 1918 kwam het tot onrusten die als een poging tot revolutie in de kolonie werd beschouwd. En Sneevliet werd door de autoriteiten weer terug naar Nederland gestuurd.

(5) Eric Wils over ‘Wetenschappers sluiten nog geen vrede in 1919’. Ingegaan werd op de rol en de keuze van wetenschappers tijdens een oorlog. Kiezen ze voor de internationale contacten of voor hun land. De bloedige inval van het Duitse leger in België in augustus 1914 gaf de stoot tot de wederzijdse verkettering van elkaars wetenschappelijke werk. De breuk tussen de geleerden van de Centralen en de Entente was in 1914 compleet. Na de oorlog werden de Duitse en Oostenrijkse wetenschappers uit de internationale wetenschappelijke fora geweerd. Nederlandse academici probeerden al in de oorlog te bemiddelen en de wetenschappelijke boycot werd uiteindelijk in het interbellum ongedaan gemaakt. Maar de toon was gezet en een nieuwe oorlog kwam in zicht.

De studiedag werd afgesloten met een woord van locoburgemeester Tim Verhoef van de Utrechtse Heuvelrug. Die overhandigde de nieuw uitgekomen Kroniek nummer 25 aan Perry Pierik. Dat Perry Pierik behalve uitgever ook historicus is, werd duidelijk in zijn dankwoord. Zijn onderzoek naar generaal Erich Ludendorff is helaas nog niet af. En ook de gevolgen van de Grote Oorlog in Duitsland met het opkomend rechts-radicalisme en antisemitisme blijven hem bezighouden. Maar als uitgever meldde hij door te willen gaan met de publicatie van de Kronieken zolang er een goed aanbod blijft van essays. De SSEW-donateurs weten hierbij dus wat hun te doen staat.

Locoburgemeester Tim Verhoef (rechts) overhandigt Kroniek 25 aan Perry Pierik (foto Eric Wils).

overzicht: