Presentatie boek en dvd Hoop op Toekomst in het Stafhuis te Waver, België

Datum: 

zaterdag 20 februari 2016

Door: drs. A.T. Kruft, voorzitter SSEW

‘Hoop op Toekomst’
Presentatie boek en dvd
Stafhuis te Waver, België
zaterdag 20 februari 2016
(tijdstip volgt)

Tijdens de begindagen van de inval van Duitse legers in augustus 1914 in België vluchtten vele Belgen met familie en kinderen naar Frankrijk, Engeland en het merendeel ervan naar het neutrale Nederland. Dit gebeurde vooral tijdens het beleg van Antwerpen. Meer dan een miljoen vluchtelingen gingen de noordelijke grens over naar een land dat toentertijd nog maar zes miljoen inwoners had. In allerijl moest opvang voor de vluchtelingen geregeld worden om hen niet alleen onder te brengen, maar ze ook te eten te geven, voor kleding te zorgen en ook medische hulp te bieden. In die eerste bange uren en dagen hadden niet alleen de ouderen het hard te verduren, maar werden er ook nog kindertjes geboren. In eerste instantie werden veel plaatsen ingericht voor de opvang, zoals leegstaande fabrieken en kerken en ook werden mensen opgevangen bij particulieren. Zo goed en zo kwaad als het ging werden de vluchtelingen daar ondergebracht.

Toen het oorlogsgeweld in grote delen van België enigszins tot bedaren was gekomen, keerden velen van hen weer terug naar het vaderland. Meer van 100.000 burgervluchtelingen bleven desalniettemin tot aan het einde van de oorlog in Nederland, deels in vluchtoorden en deels bij private adressen in het land. Eind 1914 werd begonnen met de bouw van vluchtoorden in Ede, Nunspeet, Gouda en Uden. In deze vluchtoorden - in een vreemd land - probeerden de vluchtelingen uiteraard zoveel mogelijk hun eigen omgangsvormen en cultuur te beleven, die vorm kreeg door toneelspel, sportbeoefening, de katholieke kerk, de scholing die kinderen ondergingen, vrijwilligerswerk en ook door onderlinge communicatie.

Over de vlucht naar Nederland en de periode aldaar is nu deze uitgave verschenen, inhoudende dit boek en een DVD. De DVD laat voor het eerst het gehele verhaal van de Belgische vluchtelingen zien met uniek authentiek filmmateriaal afkomstig van het Eye Filmmuseum te Amsterdam over de periode 1914-1918. Onder regie van Leo van Maaren wordt in de film „Hoop op Toekomst” de geschiedenis van de Belgische vluchtelingen in Nederland zowel vanuit Belgisch als uit Nederlands perspectief beschreven.

Bij de totstandkoming van de film, werkten van Belgische zijde Piet Chielens en Annick Vandenbilcke van het Flanders Fields Museum in Ieper en Michael Amara van het Rijksarchief te Brussel mee. Van Nederlandse zijde werkten onder meer Wim Klinkert (Universiteit van Amsterdam – auteur van Nederland Neutraal) en Martin Kraaijestein (Erasmus Universiteit) mee. In de film wordt de wereld van de vluchtelingen opnieuw tot leven geroepen door middel van persoonlijke documenten en verhalen van nabestaanden. Als bonusmateriaal zal op de DVD het authentieke filmmateriaal van de Vluchtoorden Gouda en Uden in zijn geheel worden geplaatst en toegelicht.
Het boek gaat over de communicatie die de Belgen met elkaar in de diverse vluchtoorden voerden, via de zogenaamde ‘kampkrantjes’. Deze krantjes werden door de bewoners van de vluchtoorden zelf geschreven, geredigeerd en uitgegeven. Daarin verschenen enkel bijdragen van de vluchtelingen zelf, en die gingen over allerlei onderwerpen die hen interesseerden, of waar ze zorg over hadden. Steeds terugkerende rubrieken daarin waren dan altijd weer de berichten van het Belgische front en van hun in België achtergebleven familieleden, of over de scholing van de kinderen, de contacten met de kerk en activiteiten over hoe men zich dagelijks bezighield, zoals sport, handwerkactiviteiten, e.d. Ook kregen kunst- en filosofische onderwerpen de nodige aandacht. Het boek geeft al dat soort artikelen weer. Soms spreken deze voor zichzelf, maar soms was het ook nodig de achtergrond te belichten die tot deze artikelen hebben geleid.

De uitgave van dit boek en DVD is vanaf het begin sterk ondersteund geweest door de ‘Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog’ (SSEW). De SSEW is een organisatie waar hoogleraren, docenten, studenten en publicisten op vrijwillige basis onderzoek doen naar alle aspecten van de Eerste Wereldoorlog (www.ssew.nl) en daarover te publiceren. Tevens worden ook studiereizen naar de diverse fronten ondernomen en jaarlijks twee studiedagen georganiseerd met bijdragen van zowel Vlaamse als Nederlandse historici.
Deze uitgave heeft tot doel om in deze herdenkingsperiode van de ‘Grote Oorlog’ (2014-2018) het verhaal van de Belgische vluchtelingen, zoals zij die hebben beleefd, onder de aandacht te brengen brengen en daarmee niet alleen een stuk culturele geschiedenis te verwoorden, maar ook om de huidige nazaten inzicht te geven in hoe hun voorouders die wereldoorlog in dat andere land hebben ervaren en hoe lastig het was om zo’n lange tijd in een vreemde cultuur te moeten vertoeven. De namen van personen, die in het boek vermeld worden, zijn authentiek en wellicht herkenbaar voor velen in België.

Niet in het minst is deze uitgave ook bedoeld om de problematiek van de huidige ‘vluchtelingen’ onder de aandacht te brengen. Toentertijd bleek het mogelijk om – hoe moeilijk en vaak ook hoe inadequaat het ook ging – met een bevolking van slechts zes miljoen toch een miljoen oorlogsvluchtelingen onderdak te bieden. Dit besef kan misschien voor onze huidige generatie een begin zijn om wellicht wat genuanceerder over het vluchtelingenprobleem van vandaag te oordelen.

overzicht: