Nog vóór dat de wapenstilstand tussen Duitsland en de geallieerden op 11 november 1918 van kracht was geworden kwam keizer Wilhelm II de Nederlandse grens over om hier zijn toevlucht te zoeken. Na eerst gastvrij te zijn ontvangen door de graaf Bentinck te Amerongen, kon hij later Huis Doorn kopen waar hij tot aan zijn dood in 1941 heeft gewoond.
Wat hebben een Belgisch jongetje in Nunspeet en de voormalige Duitse keizer Wilhelm II met elkaar te maken? Ze vluchten allebei naar de veilige haven Nederland tijdens de Grote Oorlog en verbleven daar hemelsbreed zo’n 50 kilometer van elkaar, maar daarmee houdt ogenschijnlijk de relatie op. Ze vertegenwoordigden de uitersten in de samenleving van die tijd: een kind van armlastige ouders aan de zelfkant van de maatschappij en een door God zelf aangestelde keizer over een machtig rijk dat ten oorlog trok. De een is vergeten en de ander krijgt nog altijd veel aandacht. Een verhaal over een arm oorlogsslachtoffertje en een rijke heerser die zijn troon verloor.
Uit het boek; Wilhelm II, Mythe en werkelijkheid door J.H.J. Andriessen
WILHELM’S INVLOED GEDURENDE DE OORLOG
Bij de beoordeling van de invloed die Wilhelm ll tijdens de Eerste Wereldoorlog heeft uitgeoefend op de gang van zaken valt op dat men hem enerzijds volledig aansprakelijk heeft gesteld voor het ontstaan- maar ook voor de gevolgen van de oorlog terwijl men anderzijds beweerde dat hij niets meer te zeggen had en zijn invloed volledig teniet werd gedaan door het duo Hindenburg-Ludendorff die als dictators de macht hadden overgenomen en de- facto de dienst uitmaakten in het Duitse rijk.
De bemoeienissen van de Duitse generaal Otto Liman von Sanders met het Turkse leger in de aanloop tot én tijdens de ‘Groote Oorlog’ heeft in de geschiedschrijving een bijzondere plaats gekregen. De militaire missie onder zijn leiding is door de Anglo-Amerikaanse geschiedschrijvers gebruikt om de aan Duitsland toegeschreven c.q. nagestreefde ‘Weltmacht’ te illustreren. Ze werd gepresenteerd onderdeel te zijn van een bewust gevoerde agressieve koers met de oorlog van 14-18 als logisch resultaat. Wát was er zo bijzonder aan deze missie en wat was de reden dat vooral de eerder genoemde historici zo gebeten waren op Liman von Sanders? Duitsland was namelijk niet het eerste of enige land dat activiteiten ontplooide binnen de Ottomaanse krijgsmacht. Engeland was bijvoorbeeld al sinds al sinds 1868 nauw betrokken bij de opbouw en ontwikkeling van de Ottomaanse vloot. De Engelse admiraal Hobart Hamden vervulde vanaf dat jaar een belangrijke rol binnen de Ottomaanse marine en zou in 1885 zelfs opklimmen tot persoonlijk adviseur van de Sultan. Ook Frankrijk was nauw betrokken bij het rijk der Ottomanen, met name door middel van haar grote betrokkenheid met de douane en het bankwezen.
Als geen ander heeft Hermann Hesse in zijn roman Demian de navelstreng van de Kriegsbegeisterung in Duitsland blootgelegd. De bevrijding die voor de Duitse jeugd in het uitbreken van de eerste wereldoorlog gelegen was beschrijft Hesse vanuit de ervaring dat ‘het noodlot en het avontuur ons riepen en dat weldra de wereld ons nodig had, zich om te wentelen’[1]. Deze omwenteling van de wereld betrof niet zozeer de geografische herdefiniëring van Europa, doch is het paradoxale vermoeden dat zich in de oorlog een nieuwe toekomst, een nieuwe menselijkheid zou aandienen[2]. De oorlog werd algemeen begroet als bevrijdende uitweg uit de zinloosheid van het burgerlijk bestaan, waarin werd afgerekend met de verlichtingsidealen van de Franse revolutie uit 1789 en ‘de geboorte van een nieuw Duitsland’ werd ingeluid[3].
‘Enkel in Groot-Brittannië kon een humanitaire zaak zoals de Turkse gruwelen, slavernij in Portugese kolonies of wreedheid in het Congo van Leopold II een regeringszaak worden; de religieuze massabewegingen aan de basis van die bewustmaking bestonden ook in de VSA maar waren er partijdiger’, schreef Lord Grey in zijn memoires (Grey, I, 303). Dat was een referentie naar de Congo Reform Association van Edmund Dene Morel. Morel was echter niet enkel verontwaardigd over de Congo Vrijstaat, ook de geheime diplomatie die Marokko onder Fransen en Spanjaarden had verdeeld wekte zijn woede. Dat uitte hij in een boek in 1912, na de crisis rond Agadir. Het Berliner Tageblatt prees Morels Marocco in Diplomacy als een ‘moedige en erg objectieve poging het Duits-Engels antagonisme te overstijgen, doordrongen van vredeswil en een helaas zeldzame stem zowel in Britse als Duitse publicaties’.
Door: W.J. Loos, Luitenant-generaal b.d der Artillerie
1: Inleiding
In de Eerste Wereldoorlog leverden de militaire operaties aan het Westfront in Frankrijk meestal niet meer op dan zeer zware verliezen aan doden en gewonden. De eventuele terreinwinst kon vaak eerder worden gemeten in meters dan in kilometers. En dat dan vier jaren lang zonder dat (ogenschijnlijk?) lessen werden getrokken die konden leiden tot iets anders dan niet aflatende slijtageslagen. Konden de bevelvoerende generaals nu werkelijk niet anders of waren ze, om welke reden dan ook, niet in staat de platgetreden paden te verlaten?
De Engelse generaals werden en worden wel beschreven als slagers en knoeiers (butchers and buglers) De Engelse soldaten zouden leeuwen zijn geweest geleid door ezels. Dat moge wat overtrokken zijn , de vraag blijft hoe die indruk kon ontstaan en waarom het zo gegaan is als het is gegaan? De poging om op deze vragen een enigszins zinnig antwoord te geven zal worden gedaan aan de hand van het optreden van de Engelse generaal Hakig, dat in 1914 de oorlog inging als legerkorpscommandant, later het bevel voerde over een leger en vanaf eind 1915 optrad als bevelhebber van het Britse expeditieleger (BEF) in Frankrijk.*1
Door: Drs. H. Olink. Drs. Hans Olink is publicist en freelance journalist.
Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het jaarboek nr 4 van de Stichting.
‘Ik kan alles bewijzen. Alles wat ik zeg kan ik staven met documenten.’ Jonkheer Juan Maria Teixeira de Mattos kijkt mij vanonder zijn borstelige wenkbrauwen streng aan. Hij lijkt op voorhand mogelijk wantrouwen te willen ontkrachten. In zijn appartement - in het centrum van Madrid - zitten we in zijn studeerkamer te midden van vergeelde documenten, militaire attributen en gekrulde foto’s.Soms laat de stramme 91-jarige Teixeira zich op zijn knieën vallen om een document onder uit zijn boekenkast te toveren. Met een verbeten gezicht probeert hij overeind te komen. Ik weifel. Zal ik een hand toesteken? Nee, bedenk ik me bijtijds. Hier knielt een militair in hart en nieren. Ik zou hem beledigen. Zonder mijn hulp trekt hij zich aan de kast omhoog. We praten over de Eerste Wereldoorlog.
Het levensverhaal van pacifist en antifascist Ernst Friedrich (1894-1967)
Door Leo Salemink
Dagelijks zien we de beelden van de oorlog in IRAK op TV. Soms in de meest gruwelijke vormen. Meestal blijft er iets van achter op ons netvlies, soms ook niet.
