The Netherlands Indies and the Great War

Nederlands Indië en de Eerste Wereldoorlog

Bij KITLV Press /Uitgeverij te Leiden is recent verschenen: The Netherlands Indies and the Great War, 1914-1918

(gebonden, 765 pagina’s met foto’s, Isbn 978 906718-308 6. Prijs € 39,50)

Eindelijk eens een studie over het voormalige Nederlands Indië tijdens de Eerste Wereldoorlog. Prof. dr. Kees van Dijk (1946), hoogleraar in de geschiedenis van de Islam in Indonesië aan de Universiteit van Leiden en onderzoeker bij het Kon. Instituut voor Z.O. Aziatische en Caribische Studies, schreef een zeer interessante studie (in de Engelse taal) over het voormalige Nederlands Indië ten tijde van de Eerste Wereldoorlog.

Nadat de oorlog was uitgebroken bleek, tot grote opluchting van de koloniale autoriteiten dat de export overeind bleef en dat er zich zelfs nieuwe mogelijkheden om nieuwe afzetgebieden te creëren ontstonden. Daarenboven bleek dat de leiders van de Islamitische nationalistische beweging zich loyaal opstelden tegenover het Nederlandse koloniale bewind en niet van de gelegenheid gebruik maakten om onrust te veroorzaken. Als reactie daarop startte het koloniale bewind een campagne voor het oprichten van een vrijwillige militie van Javanen die zouden kunnen helpen bij de verdediging tegen een eventuele Japanse invasie. Bij het begin van de oorlog was men toch vrij optimistisch over de invloed daarvan op de Nederlandse kolonie.

Natuurlijk waren er ook wel problemen. De Indonesische Moslims waren over het algemeen Duits gezind vanwege het feit dat Turkije aan de kant van Duitsland in de oorlog mee deed. Ook moest het koloniale gezag het hoofd bieden aan het feit dat Duitse agenten en Indische revolutionairen Indië gebruikten als smokkelcentrum om daarmede de Britse overheersing in grote delen van Azië te ondermijnen.

In 1917 echter was het aanvankelijke optimisme zo goed als verdwenen. De oorlog ter zee en het gebrek aan voldoende schepen veroorzaakte een daling van de export. Communistische propaganda had ook in Indië invloed gekregen en veroorzaakte onrust en radicalisering bij de nationalistische beweging. In 1918 was de export geheel tot staan gekomen en er ontstond zelfs gevaar voor hongersnood en toenemende onrust bij de bevolking, maar ook binnen het leger en de marine. Om daaraan het hoofd te kunnen bieden beloofden de koloniale authoriteiten de nationalisten drastische politieke concessies maar vergaten die beloften weer onmiddellijk nadat de oorlog ten einde gekomen was. Door gebrek aan communicatie met het moederland, verloor de kolonie ook haar politieke en economische onafhankelijkheid.

Van Dijk beschrijft in 22 hoofdstukken, waarin alle facetten van het oude Nederlands Indië tijdens de oorlog aan bod komen (zoals bijv. de handel, de scheepvaart en de Kon. Marine, het koloniale gezag en de houding van de inwoners etc. etc.) op uiterst boeiende wijze en laat zien hoe de aanvankelijke sfeer van optimisme veranderde in een van onrust en ontevredenheid en hoe daarna, na het eindigen van de vijandelijkheden, de situatie zich weer langzaam maar zeker stabiliseerde en de vooroorlogse politieke en economische omstandigheden weer terugkeerden.

Dit boek is niet alleen interessant en boeiend voor de geïnteresseerde in de geschiedenis van deze vroegere Nederlandse kolonie tijdens de Eerste Wereldoorlog maar natuurlijk ook voor hen die het oude Nederlands Indië nog van vroeger kennen.

Van Dijk is er in geslaagd op uiterst kundige wijze een interessant en vrij onbekend stuk geschiedenis over de Eerste Wereldoorlog aan de geschiedschrijving over deze, ook voor ons land zeer belangrijke periode, toe te voegen en wij kunnen dit boek van harte aanbevelen.

J.H.J. Andriessen

Voorzitter SSEW

(Donateurs van de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog kunnen dit boek met 15% korting voor € 33,50 verkrijgen (verkoopprijs 39,50) . Zij dienen dan hun naam op te geven aan de redactie van de stichting die alsdan hun bestelling zal doorgeven aan de uitgeverij welke voor verzending zal zorgdragen.

Niet-donateurs kunnen het boek bestellen in de winkel of rechtstreeks bij de uitgever, adres kitlvpress@kitlv.nl; daarbij vervalt uiteraard de korting)

overzicht: