De conferentie wordt aangeboden aan de docenten geschiedenis van middelbare scholen, maar ook aan hen die met hun lesprogramma en in hun lespraktijk te maken hebben met de Eerste Wereldoorlog, zoals literatuur en CKV. Daarnaast is deze conferentie toegankelijk voor iedereen die geïnteresseerd is in de Eerste Wereldoorlog.

Achtergrond en aanleiding

In 2007-2008 viert het St. Bonifatiuscollege een lustrumjaar. In dit bijzondere jaar past een bijzondere onderwijsactiviteit. De conferentie is hoofdzakelijk opgezet als een nascholing voor docenten geschiedenis, omdat het eindexamen geschiedenis voor havo en vwo in 2008 en 2009 voor een groot deel gewijd zal zijn aan de Eerste Wereldoorlog. Daarnaast vormt de conferentie de afsluiting van het driejarige Comenius-project ‘Cultures et mémoires de la Grande Guerre’. In dit samenwerkingsproject van onze school met scholen uit Frankrijk en Wales hebben leerlingen van 4-gymnasium de ‘culturele erfenis ‘ van de Eerste Wereldoorlog in onze tijd bestudeerd.

PROGRAMMA: Vrijdag 16 november en Zaterdag 17 november

Een belangrijk thema van de eerste dag van de conferentie (vrijdag 16 november) zal zijn ‘Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog’. Het ochtenddeel van de conferentie zal bestaan uit een aantal lezingen rondom Nederland in de Eerste Wereldoorlog, afgewisseld met workshops.

Er volgen lezingen van o.a. dr. P. Moeyes, dhr. J.H.J. Andriessen, dr. L. van Bergen, dr J. van Oudheusden.

Openingslezing: Dr. P. Moeyes: ‘Nederland neutraal. Tussen twee vuren …’

Nederland had in 1914 de oorlog wel willen negeren, maar de oorlog negeerde Nederland niet. Voor het Duitse keizerrijk was ons land de belangrijkste luchtpijp voor de handel, voor de Britten de zwakke schakel in hun economische zeeblokkade. Ongewild en ongezocht speelde Nederland dus een belangrijke rol in de Duitse en Britse oorlogsstrategie. Het gevolg hiervan was dat de Nederlandse regering zich 4 jaar lang moest verweren tegen de diplomatieke druk van de ene partij zonder de andere partij daarbij te bevoordelen. In de praktijk betekende dat dat men meer reageerde dan regeerde. En al die tijd stond men er alleen voor, want een neutrale staat heeft geen bondgenoten. De uitgangspunten en de, vaak onvoorziene, gevolgen van de gewapende neutraliteitspolitiek die Nederland voerde, vormen het onderwerp van deze lezing.

Paul Moeyes (1957) studeerde aan de Universiteit van Amsterdam en Liverpool University. In 1997 publiceerde hij Siegfried Sassoon: scorched glory, over de Engelse ‘war poet’ Siegfried Sassoon. Hij is als docent Engelse literatuur en geschiedenis verbonden aan de Educatieve Faculteit Amsterdam. In 2001 verscheen van zijn hand ‘Buiten schot’, Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918. Verder verscheen onlangs zijn nieuwste boek ‘De sterke arm, de zachte hand’ over het Nederlandse leger en de neutraliteitspolitiek 1839 - 1939.

Lezing Dr. J. van Oudheusden:”Ten Oorlog: kansen en knelpunten”

Dr. Jan van Oudheusden (1949) is geschiedenisdocent aan het Dr.Mollercollege te Waalwijk. Hij is hoofdredacteur van het vakblad Kleio en werkte mee aan diverse schoolboeken. Daarnaast schreef hij onder meer historische naslagwerken en examenboekjes. Recentelijk verschenen van zijn hand: De Eerste Wereldoorlog in een notendop (uitg. Bert Bakker) en de examenstudiegids Ten oorlog! (uitg. ThiemeMeulenhoff).

Lezing I: J.H.J.Andriessen: ‘De invloed van de Britse blokkade en de Duitse duikbootoorlog op de neutraliteitshandhaving door Nederland’.

J.H.J.Andriessen (1937) is auteur van een zevental boeken over de Eerste Wereldoorlog, voorzitter van de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog en hoofdredacteur van de populaire boekenserie ‘De Grote Oorlog, Kroniek 1914-1918’. Binnenkort verschijnt van zijn hand ‘De andere Waarheid’, een andere visie op het ontstaan van de Eerste Wereldoorlog’ alsmede ‘Keizer Wilhelm ll, mythe en werkelijkheid’, een studie over leven en daden van de laatste Duitse keizer.

Lezing II: Dr. L. van Bergen: ‘Somme 1916-2006’.

Leo van Bergen (1959) studeerde geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Nijmegen in de jaren 1977 tot 1985. Zijn voornaamste onderzoeksterrein in die dagen was de geschiedenis van het vraagstuk van oorlog en vrede. Aan het eind van de jaren tachtig voegde zich daar de interesse in de geschiedenis der geneeskunde bij. De samenvoeging van beide bleek een vruchtbare. Een aantal boeken en vele artikelen over de verhouding tussen oorlog en geneeskunde zagen het licht. Hij promoveerde dan ook aan de Erasmus Universiteit in 1994 op een proefschrift getiteld: ‘De Zwaargewonden Eerst? Het Nederlandsche Roode Kruis en het vraagstuk van oorlog en vrede’, dat een nieuw licht wierp op de geschiedenis van het Rode Kruis. Ook publiceerde hij ‘Zacht en Eervol. Lijden en sterven in een Grote Oorlog’, een boek over het lichamelijk en psychische leed van de soldaten in de loopgraven van 1914-1918’. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit boek in 2008 in het Engels verschijnen onder de titel: ‘Suffering, dying and medical care 1914-1918’. Bovendien schreef hij een lijvig rapport over de hulpverlening door maatschappelijke organisaties aan oorlogsslachtoffers in de jaren na de Tweede Wereldoorlog.

De workshops zijn vooral praktijkgericht met veel kant-en-klaar lesmateriaal:

‘Utrecht in staat van oorlog’ wordt ingeleid door mevrouw drs. F. Tuinstra, medewerkster educatie van Het Utrechts Archief. Daarna volgen drie parallelle workshops met uniek en ongepubliceerd archiefmateriaal over de invloed van de oorlog op de stad Utrecht. Alle deelnemers aan de conferentie ontvangen een cd-rom met lesmateriaal over dit onderwerp.

Workshop 1a gaat over de Belgische vluchtelingen in Utrecht en wordt gegeven door Hanneke Tuithof.

Hanneke Tuithof is vakdidacticus geschiedenis bij het IVLOS (Universiteit Utrecht) en tevens auteur en eindredacteur van Sfinx tweede fase en katern Memo Ten Oorlog. Zij geeft didactische trainingen en advies.

Workshop 1b behandelt de voedselschaarste in Utrecht en wordt verzorgd door mw. A. van der Velden MA.

Annie van der Velden, MA (1982) is onlangs afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij studeerde af in Geschiedenis van de Politieke Cultuur. Als scriptieonderwerp had zij gekozen voor de Nieuw-Guineacrisis (1949-1963). Ze heeft hierin de rol van de Partij van de Arbeid onderzocht. Momenteel is zij bezig met de lerarenopleiding geschiedenis aan het IVLOS van de Universiteit Utrecht.

In de workshop wordt ingegaan op de voedselvoorziening in de stad Utrecht gedurende de Eerste Wereldoorlog. Via bronnen uit het Utrechts Archief wordt er ontrafeld hoe de bevolking aan haar voedsel kwam en wat de problemen waren waar mensen tegenaan liepen. Zo worden er artikelen uit de krant De distributie gebruikt. Aan het einde van de workshop krijgt u het (gekopieerde) materiaal mee naar huis en kunt u het toepassen in de klas.

Workshop 1c bestudeert de staat van oorlog in Utrecht en wordt gegeven door drs. R. Stoel.

Rutger Stoel is onlangs afgestudeerd aan de universiteit van Leiden. Zijn specialisaties waren koloniale geschiedenis en militaire/politieke geschiedenis. Schreef zijn doctoraalscriptie over de rol van martiale rassen in de koloniale oorlogsvoering en schrijft momenteel een monografie over de geschiedenis van Nederlands grootste overzeese conflict: de Atjeh-Oorlog. Voor de conferentie heeft hij onderzoek gedaan in nog niet eerder geraadpleegde bronnen over Utrecht tijdens de Eerste wereldoorlog. Het materiaal van deze bronnen werd beoordeeld op bruikbaarheid voor de lespraktijk en is geïntegreerd in een breed opgezette workshop. Deelnemers aan de workshop zullen een overzicht krijgen van Utrecht tijdens de Great War. De workshop gaat over grote onderwerpen zoals de economische gevolgen voor de stad Utrecht tot de perikelen van een enkel individu; een hobby-jager die zijn buks niet meer mag gebruiken wegens de militaire omstandigheden.

In Flanders Fields Museum. Leren uit de oorlog.

Het IFFM wil mensen confronteren. Met oorlog, maar ook met - hoop op - vrede. Het verhaal van één grote oorlog, en de persoonlijke getuigenissen van honderden kleine mensen vormen een aanklacht, een waarschuwing, een belevenis die tot nadenken stemt. U verneemt hoe wij leerlingen, door hen te laten zien, voelen en horen, nog meer betrokken maken bij het onderwerp.

Wouter Sinaeve is 33 jaar en educatief medewerker van het In Flanders Fields Museum sinds september 2005. Hij stond 10 jaar in het basis onderwijs, waarvan 9 jaar in een Freinetschool.

Zijn taak bij het IFF Museum is het ontwikkelen en begeleiden van educatieve activiteiten waardoor kinderen en jongeren begrijpen dat het IFFM het geheugen van de toekomst herbergt.

‘de Eerste Wereldoorlog in de jeugdliteratuur’: van historische bron tot roman en de didactische mogelijkheden.

Geert Spillebeen (1956) schrijft „faction”. Hij giet historische feiten (facts), in jeugdromans (fictie). Hoe kunnen leerkrachten (in diverse vakken) werken met WO.1, met zijn echt gebeurde verhalen? De bronnenstudie die de auteur uitvoerde (vb. voor „Age 14”, het ware verhaal van de jongste gesneuvelde Brit) kan ook scholieren boeien en inzicht geven in geschiedenis, samenleving, politiek, literatuur, schrijven. Hij is radiojournalist (VRT-nieuws en Radio 1). Hij won dit jaar de Dexia-prijs, de belangrijkste bekroning voor Belgische journalisten. In 2006 ontving hij in Nederland de Radio 1-publieksprijs. Vlaamse tieners kennen zijn romans over de Eerste Wereldoorlog, vooral „Age 14”, die in tal van leerboeken besproken wordt. „Kipling’s Choice” (Kiplings Keuze) kreeg vorig jaar in de VS drie awards: o.m. een Blue Ribbon en ‘Best Book for Young Adults’. Ook „Age 14” krijgt een Amerikaanse editie. Zopas verscheen „Abdou’s Oorlog”, over de Afrikaanse soldaten die in Vlaanderen en Frankrijk vochten. (okt.2007, Davidsfonds).

‘Cultures et mémoires de la Grande Guerre’:

David Mastin studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Lille (1987-1992) en bestudeert vanaf 2002 de geschiedenis van de Grande Guerre aan de Universiteit van Paris X-Nanterre. Hij is docent geschiedenis aan het Collège van Castelmoron aan de Lot. Hij is bezig met een proefschrift over Professeurs et écoles de musique dans la Grande Guerre 1910-1925.

De geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog maakt in Frankrijk deel uit van het curriculum geschiedenis en letterkunde van de basisschool tot en met de Universiteit. Bovendien is de herinnering aan deze oorlog nog zeer levend in het nationale geheugen. Hoe hebben kunstenaars, burgers zowel als militairen in literatuur, muziek en schilderkunst vorm gegeven aan hun verwachtingen, hun hoop, hun lijden, hun angst voor de dood en de schuld om hieraan ontsnapt te zijn? De oorlogscontext speelt in veel van deze culturele uitingen een grote rol of men probeert zich hieraan aan te passen. Om een voorbeeld te geven uit de muziek: die is vanaf 1914 in oorlog. Musici strijden in de voorste gelederen, lijden en sterven er terwijl anderen aan het thuisfront het patriottisme verdedigen. Er zijn er ook die zoals Debussy de barbarij van de vijand aan de kaak stellen.

Kijk mee, doe mee: De Eerste Wereldoorlog in films

Ik hoor het mijn leerlingen regelmatig vragen: ‘Gaan we film kijken?’

Waarom? Leerlingen vinden het leuk, maar steken er ook nog iets van op. Beelden blijven leerlingen toch vaak langer bij dan de tekst uit een boek…

In deze workshop bekijken we een aantal fragmenten van verschillende films over de Eerste Wereldoorlog. De leerlingen analyseren de filmbeelden en gaan ook op zoek naar achtergrondinformatie bij de gebeurtenissen die in de film voorkomen. Uiteindelijk leidt dat een filmkrant. Deze opdracht kan prima in 1 les worden uitgevoerd, maar kan ook worden uitgebreid tot een project van meerdere lessen. Kortom, deze workshop biedt u verschillende mogelijkheden om het medium film in uw lessen ruimte te geven en zo de Eerste Wereldoorlog te combineren met een uitdagende en activerende werkvorm. Dit alles om leerlingen natuurlijk zo goed mogelijk voor te bereiden op hun examen! Kijk mee, doe mee!

Inge Smolenaars is docente geschiedenis en maatschappijleer op het St. Bonifatiuscollege.

De Eerste Wereldoorlog Online; een webquest

In deze workshop leert u hoe u uw geschiedenisonderwijs aantrekkelijker en beter kunt maken met gebruik van ICT. Een vakdidactische- en ICT-insteek vormen het uitgangspunt.We focussen daarin op het dagelijkse leven van de soldaat in de loopgraven. Speciale aandacht daarbij krijgt het aspect ‘soldatenkunst’. U werkt aan één van de onderwerpen die daarvoor zijn uitgezocht. Al die onderwerpen bij elkaar vormen de opzet voor een korte lessenreeks over het dagelijkse leven in de loopgraaf.

Wim Borghuis is docent aan de Hogeschool Utrecht. Hij geeft deze workshop samen met Dirk van der Veen.

-De ‘Great War’ in het Britse onderwijs: „Teaching The Great War”

We will be looking at teaching methods we use for the Great War e.g. establishing an overview of the war, use of visual, audio and kinsthetic skills. How these methods are used to introduce important individuals such as Hedd Wyn (war poet). We will show how we bring historical interpretations/ questions into the work e.g. on the Battle of the Somme and the Lusitania.

Aled James studied History/ Welsh History at the University of Wales Bangor (1991-94) and then a Masters degree at Cardiff University. He was appointed Head of History at Ysgol Plasmawr in Cardiff Wales when it opened nine years ago.

In een aantal workshops zullen eindexamenleerlingen participeren en kan het lesmateriaal getoetst worden aan de ervaringen van de leerlingen.

Verder bevindt zich in het gebouw van de conferentie een tentoonstelling van foto’s uit de Eerste Wereldoorlog uit de collectie van het Legermuseum Delft.

ZATERDAG 17 NOVEMBER;

Het ochtenddeel van zaterdag 17 november, de tweede dag van de conferentie, zal bestaan uit een aantal lezingen over de Eerste Wereldoorlog: algemeen historisch, militair, etc. In het middagdeel hebben wij een rondleiding gepland naar en in fort Rhijnauwen, onderdeel van de Hollandse Waterlinie.

Een overzicht van het zaterdagprogramma:

Lezingen:

Lezing: Dr. W. Klinkert: Het Nederlandse leger

Dr. W. Klinkert (1960) is per 1 mei 2007 benoemd tot hoogleraar Militaire geschiedenis, in het bijzonder die van Nederland, aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Hij volgt hiermee prof. dr. Ger Teitler op, die met emeritaat ging. Wim Klinkert is gespecialiseerd in de Nederlandse militaire geschiedenis tussen 1870 en 1945. Als hoogleraar aan de UvA gaat hij zich vooral bezighouden met het verzorgen van onderwijs en het begeleiden van promovendi en masterstudenten Militaire geschiedenis. Klinkert is sinds 1992 als universitair hoofddocent militaire geschiedenis verbonden aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA).

Klinkert studeerde geschiedenis aan de Universiteit Leiden, met als specialisatie vaderlandse geschiedenis. Na zijn afstuderen vervulde hij vanaf 1985 zijn dienstplicht als ROAG (reserve-officier academisch gevormd) aan de Koninklijke Militaire Academie (KMA). Zo kwam hij in aanraking met militaire geschiedenis. Na zijn diensttijd zette hij dit voort als docent aan de KMA in de rang van luitenant (KVV). Als zodanig promoveerde hij in 1992 aan de Universiteit Leiden op het proefschrift Het vaderland verdedigd. Plannen en opvattingen over de verdediging van Nederland 1874-1914. In zijn publicaties richt Klinkert zich op aspecten van de Nederlandse militaire geschiedenis tussen 1870 en 1945, de Brabantse militaire geschiedenis en de geschiedenis van het militair onderwijs. Hij werkte onder andere mee aan De bevrijding van Nederland 1944-1945 (1995), Militaire strategie (2002) en Studeren in uniform. 175 jaar KMA (2003). Daarnaast leidde hij vele ‘battlefieldtours’ - voor militaire onderwijsinstellingen en militaire eenheden - naar de slagvelden van de Eerste en Tweede Wereldoorlog in binnen- en buitenland. Zijn huidige onderzoeksspecialisatie is de Eerste Wereldoorlog.

Lezing: Dr. M. Kraaijestein: De Amerikaanse deelname aan de oorlog en de rol van de Nederlanders

Lezing: Drs. M. Willemsen: Vuurwapens tijdens de Eerste Wereldoorlog

Lezing: .Dr.P.Pierik.. Erich Ludendorff en de overwinning van de slag bij Tannenberg en de implicaties hiervan voor de Eerste Wereldoorlog

Lezing: Drs. J. van Hoof: De Waterlinie en de forten

Lezing :Drs. M. van Hattem „La Belle Epoque Militaire 1795 -1914”

Lunch en informatiemarkt

Expositie foto’s legermuseum Delft

Excursie Fort Hollandse Waterlinie

Aanmelding

Kosten en locatie

Kosten van het vrijdagprogramma bedragen € 95,00 inclusief lunch, documentatie en certificaat.

Kosten van het zaterdagprogramma: € 45,00 inclusief lunch

Locatie: St. Bonifatiuscollege, Burg. Fockema. Andreaelaan 9, 3582 KA Utrecht (dependance). Klik hier voor een routeplanner.

Meer informatie en aanmelding

Voor nadere informatie kunt u e-mailen naar Frans Schleijpen (f.schleijpen@boni.nl) of Peter Moerkamp (p.moerkamp@boni.nl). of fax: 030-2511692