Net zoals de rest van de strijdende partijen had het Oostenrijks-Hongaarse koninkrijk speciale kampen voor gevangengenomen militairen en burgers. Sommige van deze kampen kregen een aantal decennia een nog beruchtere naam zoals het kamp Mauthausen wat eigenlijk pas heel bekend werd tijdens de tweede wereldoorlog als concentratiekamp en we weten allemaal wat voor verschrikkelijke dingen er daar hebben plaatsgevonden. Wat minder bekend is dat hij ook in gebruik was in de eerste wereldoorlog als krijgsgevangenkamp en ook toen kwamen er mensen in om. Zo’n 40.000 man werden er geïnterneerd voornamelijk Russen, Serviërs en Italianen. Zo’n 9.000 van hen kwamen nooit meer thuis. Het kamp bestond tot in maart 1919.
Toch werd in de eerste wereldoorlog al gesproken over een concentratiekamp getuige deze kaarten in het Italiaans schrift uit Mauthausen. Kijk maar eens naar het afzendersgedeelte. Waar duidelijk staat: „Campo di concentrazione”.

Nog een voorbeeld hiervan

Envelop met inhoud uit het kamp Mauthausen verstuurd naar Degersheim in Zwitserland. Met het kampstempel Mauthausen in het rood gedateerd 6 oktober 1916. Deze stempels werden gebruikt in 1916 volgens de officiële bronnen. Hoewel ik ook enkele exemplaren uit 1917 bezit. Nogmaals gecensureerd door de censuurafdeling in Wenen getuige de paarse driehoek afstempeling.

Alle post vanuit en naar de kampen werden gecensureerd zo ook de brief uit deze envelop duidelijk zichtbaar door de grote zwarte balk. 

In het kamp werden verschillende soorten stempels gebruikt om aan te geven dat de brief/aanzichtkaart was gecensuurd.  Hier enkele voorbeelden.

Het kamp Grödig in de buurt van Salzburg was ook een groot kamp opgericht voor zo’n 30.000 man. Deze mensen werden onderverdeeld in 8 groepen en ondergebracht in 10 baraken. In elke barak werden 300 man ondergebracht en elke groep had een verschillende kleur barak. Elke gevangene had om duidelijk te maken tot welke groep hij hoorde een armband om in de kleur van de desbetreffende barak. Dus er waren acht verschillende kleuren.

Naast de baraken voor de gevangen was er een barak voor tuberculosepatiënten en een aparte barak voor de overledenen tevens was er een begraafplaats voor degene die overleden in het kamp. In het kamp waren voornamelijk Russen en Servische officieren gehuisvest.

Kaart uit het kamp Grödig verstuurd door een Servische officier. Met kampstempel Grödig in gebruik van augustus 1917 tot november 1918.

Net als de ander kampen beschikte ook kamp Grödig over een eigen valuta in de vorm van munten en biljetten die alleen bruikbaar waren in het desbetreffende kamp.

Kamp Knittelfeld werd in gebruik genomen op 23-10-1914 door 600 Russen tevens werden er drie bakkerijen opgericht. Het kamp was geschikt voor 26.000 man een bezetting die in het voorjaar van 1915 werd bereikt. Begin 1915 braken er epidemieën uit van Cholera, vlektyfus en nog enkele zeer besmettelijke ziektes. Vanaf dat moment werd 10% van het kamp als ziekenopvang ingericht.
Nadat Italië zich in de oorlog heeft gemengd worden de meeste gevangenen vervoerd naar Freistadt en Marchtrenk. Slechts een 4600 gevangenen, 5000 gewonden en zieken en een 800 man in de speciale infectieafdeling blijven achter. Gevangenen worden in het kamp aan het werk gezet en velen ook bij firma’s buiten het kamp.

Kaart van 1 van de militairen van het kamp Knittelfeld in dit geval een persoon van de post- en telegraafafdeling.

Aanzichtkaart uit het kamp Knittelfeld van een gewonde Oostenrijker.Met kampstempel „Kriegsgefangenlager Knittelfeld c” gedateerd 31-augustus 1917 en gecensureerd door K.u.K. Spital Knittelfeld. Zoals hiervoor al was uitgelegd was het kamp dus ook in gebruik als ziekenhuis. 

Als afsluiting nog enkele brieven/kaarten uit enkele andere kampen.

De eerste uit Sigmundsherberg verstuurd naar Italië.

De volgende uit kamp Reichenberg. Hier zaten 60.000 manschappen en 140 officieren gevangen. Verstuurd naar Denemarken t.a.v. het Moskouse hulpcommitee voor krijgsgevangenen. Waarschijnlijk om te melden waar hij gevangen zat. 

Brief uit kamp Brüx van een officier getuige het kamp stempel „KuK Kommando Offiziersstation Kriegsgefangene Brüx” en de Duitse benaming voor kaitein „Hauptman” net als de voorgaande verstuurd naar Denemarken t.a.v. het Moskouse hulpcommitee voor krijgsgevangenen. 

Brief eveneens verstuurd naar Denemarken t.a.v. het Moskouse hulpcomité voor krijgsgevangenen maar dan uit het kamp Josefstadt.

Er waren gedurende de oorlog vele kampen in Oostenrijk-Hongarije ze allemaal vermelden is gewoonweg teveel en zou een opsomming worden van de naslagwerken die ik hiervoor heb geraadpleegd. Dus wil ik het bij dit beknopte werk laten. Mocht u vragen/opmerkingen hebben betreffende dit onderwerp laat het me dan zeker weten.

Adrie de Koster

Gebruikte naslagwerken:
Die Kriegsgefangenen-Internierten- und Militärlager in Österreich-Ungarn 1914-1919 und ihre Feldposteinrichtungen door Dr. Gottfried Köhler.
Stempel-Handbuch der K.u.K. Feldpost in Österreich-Ungarn 1914-1918 door Herwig Rainer.