Korporaal Hitler blijft altijd WO I nieuws

Door Eric R.J. Wils

Hoewel sommige historici te vuur en te zwaard zullen verdedigen dat zij gelijk hebben met hun beweringen, verschijnen er met de nodige regelmatig ook relativerende uitspraken zoals ‘het verleden is voorbij en daarmee onkenbaar’ en ‘geschiedenis is op z’n best een vorm van literatuur’. Wellicht verklaart het laatste waarom geschiedenis nu zo’n populair vak is en historische boeken goed verkopen vooral als het gaat over figuren als Adolf Hitler. Er is geen enkele twijfel aan zijn bestaan, maar over zijn handelingen des te meer. Vooral van zijn vier jaar aan het Westelijk Front tijdens de Eerste Wereldoorlog is de voorbije jaren gebleken dat ‘het verleden onkenbaar’ is.

Korporaal Hitler was in 2012 weer geregeld in het nieuws. In de Duitse documentaireserie Weltenbrand, die de Duitse zender ZDF in september 2012 ter ere van het afscheid van haar huishistoricus Guido Knopp uitzond, vormde Hitler duidelijk een spil tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Zijn ervaringen in de Grote Oorlog waren bepalend voor zijn handelingen in het tweede wereldconflict.

Tot voor enkele jaren was het beeld dat Hitler een ietwat vreemde maar toch dappere soldaat is geweest. Die als ‘Meldegänger’ met gevaar voor eigen leven in de loopgraven rondrende en terecht werd onderscheiden met het IJzeren Kruis eerste en tweede klasse. Totdat in 2010 het boek Hitler’s First War verscheen van de Duitse historicus Thomas Weber. De Nederlandse vertaling van het boek luidde Adolf Hitler en de Eerste Wereldoorlog, met aan de titel toegevoegd: ‘het ware verhaal’. Of Weber nu het ‘ware verhaal’ heeft opgeschreven of niet, duidelijk is wel dat Hitler voornamelijk ordonnans is geweest bij de regimentsstaf op veilige afstand achter het front in plaats van in de loopgraven. En dat het beeld van Hitler als ‘Frontkämpfer’ toch wel bijstelling verdiende. Van held werd Hitler nu ineens tot lafaard verklaard. Een artikel in het Nederlandse tijdschrift Historia, nr. 6 van 2012, heeft dan ook als titel ‘Hitlers moed was een mythe’.

In mei 2012 plaatste de BBC een bericht op haar website over een door Hitler op 19 december 1916 verstuurde ansichtkaart. Ook Duitse kranten meldden over deze in München opgedoken kaart. Volgens Thomas Weber zijn dergelijke berichten van Hitler zeldzaam omdat hij later veel persoonlijke correspondentie heeft vernietigd. Hitler was in 1916 aan de Somme gewond geraakt aan zijn been door een granaatsplinter. Hij was in december 1916 al uit het ziekenhuis ontslagen, maar tijdelijk naar een reservebataljon in München overgeplaatst. Op de kaart schreef Hitler aan zijn medeordonnans Lanzhammer van het regiment List dat hij „soffort (sic) freiwillig ins Feld” terug wilde. Spelling was dus in 1916 niet zijn sterkste kant, maar hij wilde wel terug. Er wordt vooralsnog niet getwijfeld aan de echtheid van de ansichtkaart, hoewel er een hele geschiedenis is van valse Hitler documenten zoals zijn zogenaamde dagboeken waarmee het Duitse tijdschrift Stern in 1983 wilde uitpakken.

 

 De door Hitler op 19 december 1916 verstuurde ansichtkaart.

 

Hitler werd nog een tweede maal gewond. In oktober 1918 werd hij bij Werwik in Vlaanderen het vermoedelijke slachtoffer van een Britse mosterdgasaanval. Dit leidde tot blindheid, een bekend verschijnsel doordat de oogleden enkele uren na een gasaanval door het mosterdgas ontsteken. In de meeste gevallen herstelde het slachtoffer na enkele weken en was de blindheid voorbij. Soldaten met een relatief lichte mosterdgasvergiftiging werden normaliter in een ‘Kriegslazarett’ in het achterland van het front verpleegd. Hitler werd echter vanaf het Lazarett Oudenaarde op 16 oktober naar een militair ziekenhuis voor ‘Kriegsneuroses’ in Pasewalk te Pommeren gestuurd. Hij werd daar behandeld voor hysterische blindheid. In de Academische Boekengids nr. 94 van september 2012 geeft Harald Merckelbach, hoogleraar psychologie aan de Universiteit Maastricht, zijn visie op het verblijf van Hitler in Pasewalk. De titel van het artikel ‘Hitler als simulant, De hysterische blindheid van patiënt A.H.’ zet alvast de toon (zie: http://www.academischeboekengids.nl/). 

 

De gewondenkaart van Hitler op 16-10-1918.

 

 Hitler, tweede van rechtsachter in Pasewalk.

 

De website Historiek.net berichtte op 9 oktober 2012 dat in Duitsland een televisieserie over het leven van Hitler zal worden gemaakt. Televisiemakers Nico Hofmann en Jan Mojto hebben dat bekendgemaakt op een grote televisiebeurs in Cannes. Het boek van Thomas Weber wordt als een van de bronnen gebruikt voor de in 2014 uit te brengen productie. In het dagblad Trouw van 15 oktober 2012 werden bij die plannen toch enige kanttekens geplaatst. De commercie stort zich op leven en werk van Hitler volgens de krant, alsof dat nog niet eerder is gedaan. Maar in films en televisieseries staat het verhaal meestal centraal en aanpassing van de werkelijkheid is dan ook meer regel dan uitzondering. We moeten het echter afwachten, filmmakers hebben nu eenmaal hun eigen waarheid. Als geschiedenis volgens sommigen op z’n best een vorm van literatuur is, kan het ook wel een vorm van cinematografie zijn. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

overzicht: