De IJzer

Cover boek

Aan de vooravond van de 90e herdenking van wapenstilstandsdag memoreerde Sophie de Schaepdrijver in een gespreksprogramma op de Belgische televisie dat in België vooral anderen herdacht worden, niet het eigen oorlogsverleden. Op 11 november 2008 werd dat treffend geïllustreerd. Op de Belgische WO-1 begraafplaatsen van Ramskapelle en bos Houthulst waren de bezoekers - letterlijk - op de vingers van één hand te tellen. Rondom Tyne Cot heerste echter een overstelpende drukte met eenrichtingverkeer en een parkeerchaos…

In dat licht bezien is het verschijnen van een uitgebreide studie over de ‘eigen’ Belgische oorlog zeer welkom. In dit boek behandelt Jacques Bouwens het meest Belgische deel van het front, met alles wat daar vier jaar lang het leven bepaalde.

 

Het boek geeft een brede beschrijving van de gebeurtenissen rond het IJzerfront, geïllustreerd met veel foto´s en kaarten. Daarbij wordt een brede optiek gehanteerd: de eisen van Joffre staan naast de ervaringen van de dorpspastoor van Nieuwpoort. Een aantal specifieke onderwerpen wordt goed uitgediept. Zo worden de initiatieven en de rolverdeling rond de inundatie van de IJzervlakte voor eens en altijd uit de doeken gedaan en komt de organisatie van de fronthospitalen uitgebreid aan bod. Pijnlijke zaken worden niet geschuwd. Dat de verwoesting van Diksmuide in hoofdzaak plaats heeft gevonden door Belgisch en Frans kanonvuur wordt elders maar zelden verhaald. En dat de vereerde koning der Belgen Albert niet in staat was om zich behoorlijk met zijn Vlaamse onderdanen te verstaan wordt helder neergezet, overigens zonder te vervallen in IJzerbedevaart-retoriek. Het wordt ook duidelijk dat de koning zichzelf met dat gebrek aan talenkennis tekort deed: een verrijking van het boek, in het bijzonder voor Nederlandse lezers, zijn de vaak fraaie Vlaamse woorden die worden gebezigd, zowel door de schrijver als in de gebruikte citaten. Wie zou niet een term als ‘glarieogend’ vanzelfsprekend willen kunnen gebruiken?

 

Er zijn ook tekortkomingen. Dat geldt in de eerste plaats de opbouw van het boek. Er is gestreefd naar afwisseling door een viertal ‘Beeld-Verhalen’ in te voegen: blokken foto’s met aanvullende teksten. Omdat hierin nogal wat overlap zit met de overige teksten en illustraties en ze soms haaks staan op de chronologische opsomming van gebeurtenissen en getuigenissen werkt dit eerder verwarrend dan verhelderend. De chronologie wordt overigens ook niet consequent aangehouden. Vooral aan het einde van het boek duiken een aantal thematische onderwerpen op, die weer in de tijd teruggaan. In de inleiding vertelt de schrijver dat hij voor dit boek zijn documentatiemappen heeft bovengehaald. Dat is te merken; het boek is vooral te typeren als een weergave van de (inderdaad rijke) inhoud daarvan. Consequentie is dat de keuze om een onderwerp wel of niet diepgaand te behandelen eerder op beschikbaarheid van materiaal lijkt te berusten dan op een duidelijke afweging. Zo wordt bijvoorbeeld niet ingegaan op de gevolgen voor en de belevenissen van de Belgische burgers die zich aan de Duitse zijde in het frontgebied bevonden. Nu zijn die wel in andere werken beschreven, maar als ‘het front‘ wordt besproken verwacht je toch iets anders, zeker als wel Duitse (militaire) bronnen worden aangehaald.

 

Het Davidsfonds uit Leuven doet de laatste tijd in hoog tempo boeken over de Eerste Wereldoorlog het licht zien, waar ‘De IJzer’ er één van is. Een lofwaardig initiatief. Ondanks tekortkomingen is het een goede aanvulling op de geschiedschrijving van de Eerste Wereldoorlog in België. Waar in de meeste gevallen - en herdenkingen - de gebeurtenissen bij de ´Ieperboog´ met vooral Britten in de hoofdrol als vanzelfsprekend alle aandacht opeisen gaat het hier over het ultieme Belgische front. Of dat ook zal leiden tot veel meer ‘eigen’ herdenking is natuurlijk nog de vraag. Misschien dat plaatselijke initiatieven als bijvoorbeeld in Pervijze worden uitgebouwd. Voor buitenstaanders kan ‘De IJzer’ een aanleiding zijn om niet meteen richting Ieper in te slaan, al blijft enige terughoudendheid geboden. In het boek wordt vermeld dat teruggekeerde inwoners van het verwoeste Nieuwpoort zich al in 1919 bijzonder ergerden aan het georganiseerde ramptoerisme, om ongegeneerd hun ellende te ‘bewonderen’…

 

De IJzer: het ultieme front

Jacques Bauwens

Davidsfonds/Leuven, 2008

257 p., ill., 25 cm

ISBN 978-90-5826-526-5

 

Recensie door drs. Leo van der Vliet

overzicht: