Amateur-Historicus Fré Morel is heel stellig in zijn bewering dat de ‘Eerste Wereldoorlog’ nooit heeft plaatsgevonden. Hij zegt daarmee overigens niet dat Europa in het begin van de 20^e eeuw niet in de oorlogsellende gedompeld was. Morel meent te kunnen aantonen dat de mensenslachting die de ‘Eerste Wereldoorlog’ genoemd wordt in feite deel uitmaakt van een groter conflict.

Eén grote oorlog!

De ‘Eerste Wereldoorlog’ is naar mening van Morel géén aparte, op zich zelfstaande oorlog, een overtuiging die door hem al lezende en onderzoekende na jaren gevormd werd. Naar zijn mening is het juister om te spreken van de 31-jarige Wereldoorlog van de 20e eeuw. Een oorlog die ontbrandde in 1914 en eindigde in 1945 en die van 1918 tot 1939 onderbroken werd door een 21-jarige ‘vrede’ in de vorm van een wapenstilstand.

‘Politieke wraakacte’

Het in 1919 gesloten ‘Verdrag van Versailles’ was echter allerminst een ‘vredesverdrag’ en werd het van alle kanten fel bekritiseerd. De econoom John Maynard Keynes - één van de belangrijkste Engelse adviseurs bij de vredesonderhandelingen - nam drie weken voordat het verdrag ondertekend zou worden ontslag omdat hij zich met de inhoud ervan niet kon identificeren. Volgens hem was het verdrag niets anders dan een dictaat der overwinnaars, een ‘politieke wraakacte’ waarin het herstel van Europa niet voorop stond.

Pluriform Protestgeluid

De Haagse afdeling van de SDAP (voorloper van de huidige PvdA) organiseerde op 19 juni 1919 een protestdemonstratie tegen de ‘geweldvrede’ zoals ze het ‘Verdrag van Versailles’ noemden en belangrijke Nederlandse socialisten zoals Pieter Jelles Troelstra lieten weten het schandalig te vinden hoe de overwinnaars met het ‘Veertien Puntenplan’ van de Amerikaanse president Wilson waren omgegaan. Het ‘Katholieke Dagblad voor Noord Brabant’ zag de vrede ook somber in en schreef dat „het Duitse volk, dat gehoopt had op een rechtvaardige behandeling, was verraden en geamputeerd en aan een wereldvrede onderworpen was die het zou uitputten en verarmen. De politici die aan deze vrede hebben meegewerkt zijn verantwoordelijk voor de volgende bloederige oorlogen’. De ‘Bredasche Courant’ meldde over het ‘Verdrag van Versailles’: ‘Deze vrede is net als een duivel die met zaadjes strooit waar nieuwe rampen en ellende uit gaan groeien. Het is een vredesverdrag die met verkeerde bedoelingen is gesloten en waar een nieuwe oorlog uit zal ontstaan’.

 Kanttekeningen

De Franse maarschalk Foch (lid van het Franse Opperbevel) zou ook zo zijn kanttekeningen plaatsen. Na de ondertekening van het ‘Verdrag van Versailles’ liet hij weten dit niet als een vredesverdrag te zien maar het als „een wapenstilstand voor twintig jaar” beschouwde, en daarin zou hij pijnlijk precies gelijk krijgen.

Churchill’s „second thirty years war”

Deze ‘andere benadering’ van de ‘Eerste Wereldoorlog’ is echter niet zo ‘nieuw’ als gedacht. Verschillende Engelse historici omschreven de mensenslachting die in eerste instantie de ‘Groote Oorlog’ genoemd zou worden maar later de naam ‘Eerste Wereldoorlog’ zou dragen als „a new Thirty Years War”, een nieuwe ‘dertigjarige oorlog’. Volgens de voormalige Engelse minister-president Winston Churchill waren de beide oorlog niet los van elkaar te zien. Op 20 februari 1944 liet hij het Russische staatshoofd Stalin schriftelijk weten de op dat moment nog in volle hevigheid woedende oorlog te beschouwen als een totale, onlosmakelijk met elkaar verbonden „second thirty years war”- een ‘tweede dertigjarige oorlog’ - een wereldbrand die in 1914 ontstoken was.

John Mayor’s Dertigjarige oorlog

Ook de Engelse minister-president John Major was die mening toegedaan. Op 8 mei 1995 hield hij in Bonn ter gelegenheid van de omverwerping van het Nazistisch bewind in Duitsland een herdenkingsrede. „Fifty years ago Europe saw the end of the Thirty Years War 1914-1945…(which) left a Europe in ruins just as the other Thirty Years War did three centuries before.” - Dertig jaar geleden zag Europa het einde van de Dertigjarige Oorlog 1914-1945, Europa in een zelfde chaos achterlatend als die andere ‘Dertigjarige Oorlog’ drie eeuwen daarvoor.

De Dertigjarige Oorlog

Van 1618 tot 1648 woedde in Europa deze (eerste) ‘Dertigjarige Oorlog’. Een strijd die - is het ooit anders? - ging om absolute economische, politieke en militaire macht, maar gevoerd werd over de ruggen van de katholieke en protestantse burgers. Een mensenslachting waarbij naar schatting 30% van de burgers van het ‘Heilige Roomse Rijk’ omkwamen. Door de ‘Vrede van Westfalen’ kwam aan deze oorlog én aan dit ‘Eerste Duitse Rijk’ - een einde met als resultaat dat Frankrijk als grootste West-Europese staat de macht over Europa naar zich toetrok.

De 31-Jarige Oorlog

De oorlog die van 1914-1945 Europa teisterde, werd in feite om gelijke motieven gevoerd. In 1919, enkele maanden na de beëindiging van de ‘Eerste Helft’ verscheen in het Engelse dagblad „The Times” een artikel waarin de achterliggende motieven duidelijk naar voren kwamen. De socialist Philipp Scheidemann - van 14 februari tot 20 juni 1919 de eerste Duitse minister-president ná de abdicatie van de Duitse keizer - haalde dit artikel aan tijdens de rede die hij op 12 mei 1919 hield in de aula van de Berlijnse Friedrich-Wilhelms Universiteit:

„Als Duitsland in de komende 50 jaar opnieuw in staat is om handel te drijven, is deze oorlog tevergeefs gestreden.”

Scheidemann zou overigens zijn functie ter beschikking stellen uit protest tegen het ‘Verdrag van Versailles’ dat in zijn ogen onacceptabel was. Hij weigerde het verdrag te ondertekenen. ‘Welche Hand müsste nicht verdorren, die sich und uns in diese Fessel legt?’ - kort en vrij vertaald: de hand van degene die het verdrag zou ondertekenen, zou daarmee zichzelf en Duitsland ketenen en moet wel afsterven.

De ‘Eerste Helft’

In de geschiedschrijving wordt de aanslag van 28 juni 1914 op Frans Ferdinand - de Oostenrijkse kroonprins - als directe oorzaak genoemd. Deze aanslag zou een kettingreactie teweeggebracht hebben die ertoe leiden zou dat Duitsland - in opmars tegen Frankrijk - in augustus 1914 de grenzen van het neutrale België overschreed. Over de mate van Belgische neutraliteit werden toen en ook nu vele kanttekeningen geplaatst. Morel onderzocht de oorsprong van deze neutraliteit en belandde via een reeks aan Europese en wereldwijde oorlogen - zoals bijvoorbeeld de Frans-Pruisische oorlog van 1870-1871 - bij de scheuring van de Verenigde Nederlanden in 1830. De Zuidelijke Nederlanden splitsten zich in dat jaar met geweld af, nadat ze door de grote wereldmachten amper 15 jaar daarvoor met de Noordelijke Nederlanden verenigd waren.

Nederlandse geschiedenis

Het huidige Nederland en België zijn de overblijfselen van een turbulente geschiedenis. Morel is de geschiedenis teruggevolgd tot aan het Nederlandse koninkrijk onder bestuur van de ‘Franse koning’ Lodewijk Napoleon (broer van Napoleon Bonaparte) en de voorafgaande ‘Bataafse Republiek’. De ‘Bataafse Republiek’ was op haar beurt weer het resultaat van de Franse Revolutie die er voor zorgde dat ook de Nederlandse burgers in opstand kwamen tegen het bestaande gezag en de Oranje Stadhouders uit de Lage Landen verjaagden.

In het boek ‘Van Oranje Stadhouders tot IJzeren Kanselier’ (1702-1871) - het éérste deel van een reeks - beschrijft Morel hoe al in die tijd een kleine elite een machtsschaakspel bedrijft dat uiteindelijk zou leiden tot de ‘eerste helft’ van de 31-Jarige Oorlog.

Tegelijk met de boekpublicatie zal ook een ondersteunende internetpagina online gebracht worden waarop reeds vele honderden bijdragen geplaatst zijn met achtergrondinformatie die geraadpleegd kunnen worden.

Boekinformatie:

‘Van Oranje Stadhouders tot IJzeren Kanselier’ (1702-1871)

De vóórgeschiedenis van de ‘GROOTE’ oorlog - Een politiek machtsschaakspel dat voorafging aan de ‘Eerste Wereldoorlog’ van 1914-1918

Uitgave: Stichting Uitgeverij Papieren Tijger - Breda

info@papierentijger.org / www.papierentijger.org / ISBN 978 9067 282 062 / € 19,50 euro

Geplande publicatiedatum 1 mei 2007